Şikayete Bağlı Suçlar Ne Demektir?

Last Updated on 2 Kasım 2021 by Okyanus Hukuk

Şikayete bağlı suçlar kanun maddesinde geçtiği şekliyle ve mağduriyet yaşayan kişinin bu mağduriyetini arttırmamak maksadıyla soruşturulması ve kovuşturulması şikayet şartına bağlanan suçlardır.

Anayasa hak arama hürriyeti başlığı altında yer alan 36. Madde ile şikâyet hakkını güvence altına almaktadır. Buna göre herkesin meşru vasıtaları ve yolları kullanarak yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunma aracılığı ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu görülür.

Bir suç işlendiğinde kural olarak mağdurun ya da suçtan zarar görenin iradesine bakılmadan savcılığın resen soruşturma yetkisi bulunur. Bazı suçlar söz konusu olduğunda ise kanun yetkili kişinin şikayetini zorunlu tutar. Bu durumda suça istinaden kovuşturma ve soruşturma yapılabilmesi için şikâyet şartı aranacaktır.

Şikâyet hakkı anayasal haklardan biridir. Her suç için bu hakkın kullanılması mümkün olur. Bu hak sübjektif bir kamu hukuku hakkı olarak tanımlanır. Kamu davası açıldıktan sonra da kişinin şikâyet hakkı bulunur.

Dava kamu davası olarak açılmadığında kişinin şikayetine bağlı olarak açıldığında şikâyetten vaz geçilmesi durumunda davanın düşmesi söz konusu olur. Kamu davası olarak açılacak davalarda ise mağdur ya da zarar gören şikayetinden vaz geçmiş olsa dahi devlet kamu adına bu davayı sürdürecektir.

Şikâyete bağlı suçlar söz konusu olduğunda bu suçtan zarar gören kişilerin ya da suçun mağdurunun şikayetçi olması kuralı aranır. Bu tür suçlar işlendiğinde zarar gören ya da mağdur şikâyet gerçekleştirdiğinde soruşturma ve kovuşturma yapılır.

Takibi şikâyete bağlı olmayan suçlar söz konusu olduğunda ise bu durum kanunlarda ayrıca belirtilmemektedir. Kanun maddesinde bir suçun takibinin şikâyete bağlı olduğunun açıkça belirtilmediği durumlarda savcılık resen soruşturma yetkisine sahip olur.

Şikâyete Bağlı Suçlar Nelerdir?

Şikâyet bağlı suçlar arasında birçok başlıktan söz edilebilir.

  • Kasten adam yaralama
  • Taksirle yaralama
  • Cinsel saldırı
  • Cinsel taciz
  • Reşit olmayanla cinsel ilişki
  • Hakaret
  • Konut dokunulmazlığını ihlal
  • Kişilerin huzurunu bozma
  • Tehdit
  • Özel hayatın gizliliği
  • Hakkı olmayan yere tecavüz
  • Dolandırıcılık
  • Bedelsiz senet kullanma
  • Haberleşme gizliliğini ihlal
  • Güveni kötüye kullanma
  • Hileli iflas
  • Karşılıksız yararlanma
  • Taksirli iflas
  • Bilgi vermeme
  • Çocuğun kaçırılıp alıkonulması
  • Mala zarar verme

Şikâyete Tabi Olan Suçların Özellikleri Nelerdir?

Bir fiil işlendiğinde eylemin şikâyete tabi olduğunun kanunlarda yer alması suç olarak kabul edilebilmesi için zorunludur.

  • Suçtan zarar gören şikâyet hakkını kullanan taraftır.
  • Kanunlar şikâyet hakkı için belli bir süre tanır. Şikâyet hakkının bu süre içerisinde kullanılması gerekir.
  • Şikâyet kanunda belirtilen mercilere yapılmak zorundadır.
  • Şikâyete bağlı suçlar söz konusu olduğunda şikayetçinin şikâyetten her zaman vaz geçme hakkı bulunur.
  • Takibi şikâyete bağlı olmayan suçlar için ise şikayetçi şikâyetten vaz geçse dahi kamu davası devam eder.
  • Şikâyete bağlı suçlar uzlaşma prosedürlerinin uygulandığı suçlardır.

Şikayet Hakkı

Şikâyete bağlı suçlar için şikâyet hakkının yetkili kişi tarafından kullanılması zorunludur. Aksi durumda suça istinaden kovuşturma ya da soruşturma yapılması mümkün olmaz. Şikâyet hakkı kişiye bağlı bir hak olurken bu hakkın devredilmesi ya da mirasçılara geçmesi söz konusu olmamaktadır. Bundan dolayı da yalnızca kişinin kendisi tarafından kullanılabilecek bir haktır.

Şikâyete bağlı suçlar söz konusu olduğunda kovuşturma şartı için şikâyet şartı aranır. Mağdur ya da suçtan zarar gören fiili ve faili öğrendiği andan itibaren 6 ay içerisinde şikâyet gerçekleştirmek zorunda olan taraftır. Kanunda belirtilen yetkili makamlara bu şikâyet talebi iletilmek zorundadır. Şikâyet yazılı olarak yapılabileceği gibi sözlü olarak tutanağa geçirilmek kaydıyla da gerçekleştirilebilir. Failin cezalandırılması amacını taşıyan şikâyet, mağdurun kendisi tarafından yapılmalıdır.

Müştekinin birden fazla olması durumunda müştekilerden biri şikâyet süresi içerisinde bu hakkını kullanmazsa şikâyet süresi içerisinde olmak şartıyla diğer müştekilerin haklarının devam ettiği görülmektedir.

Müştekilerin şikâyet haklarının birbirinden bağımsız olduğu bu uygulama ile kişi hakları güvence altına alınmaktadır.

Suçların kural olarak resen soruşturulduğu görülür. İddia makamı olan savcılık kendiliğinden soruşturma yetkisine sahip olan taraftır. Kanunda bir suçun takibinin açıkça şikâyete tabi olduğunun belirlenmesi durumunda şikâyetin gerçekleşmesi gerekir.

Şikâyet bağlı suçlar mutlak ve nispi olarak ayrılmaktadır. Mutlak olan suçlar şikâyet şartı gerçekleşmeksizin takip edilememektedir.

Bazı suçlar söz konusu olduğunda kanun koyucunun kovuşturma ve soruşturma yapabilmesi için yetkili kişilerin şikâyeti şartı getirilmiştir.

Şikayetçi kişinin reşit olması aranmamakla birlikte şikâyetin anlam ve sonuçlarını anlayabilecek durumda olması önemlidir. Suçtan zarar görenin kanuni temsilcisinin olması durumunda ise şikâyeti onun yapması gerekli olur.

Bunun yanı sıra tüzel kişiler tarafından yapılacak bir şikâyet söz konusu olduğunda yetkili organları ile bu işlemi yapması gerekir. Mağdur 18 yaşından küçükse reşit olmadığı için velisi tarafından temsil edilir. Bununla birlikte mağdurun dava sürecinde reşit olması durumunda da kendi haklarını temsil etme yetkisine kavuşacaktır.

Mağdurun reşit olması kendisine şikayetçi olabilme hakkını kazandıracağından bu aşamadan sonra şikayetçi olup olmadığı kendisine sorulur.

Suça ilişkin ihbar ya da şikâyet yapılacağı zaman bunun yetkili makamlara yapılması zorunludur. Cumhuriyet Başsavcılığı ya da kolluk kuvvetleri aracılığı ile gerekli şikayetlerin yapılması söz konusu olur.

Şikâyete bağlı suçlar söz konusu olduğunda kanunun öngörmediği makamlara yapılan şikayetlerde bu başvuruların yetkili makamlara gönderilmemesi durumunda şikâyetin geçerliliği olmamaktadır. Bundan dolayı da kişilerin şikâyet gerçekleştirecekleri zaman bunu yetkili makamlara yapması zorunludur. Aksi durumda şikayetlerinin hukuki bir değeri olmayacaktır.

Şikâyet kişiye sıkı sıkı bağı bulunan bir haktır. Şikâyet hakkını kullanabilen kişi bu haktan vazgeçebilmektedir.

Davada birden fazla sanık olması durumunda şikayetçi bir kısım sanıklar hakkında davaya katılıp diğer kısmı hakkında da müdahil olmama hakkına sahiptir. Sanıkların bir kısmı hakkındaki talebinden vaz geçme hakkı kendisine tanınır.

Şikâyete tabi suçların genel olarak uzlaşma kapsamında ele alındığı görülürken bu suçlardan bazıları için bu durum geçerli değildir. Fail ve mağdurun özgür iradelerine bağlı olarak uzlaşma talebini kabul etmiş olmaları gerekir.

Tarafların uzlaşmanın hüküm ve sonuçları konusunda aydınlatılmış olması önem taşır. Ayrıca 2006 tarihinden sonra işlenen ve şikâyete tabi olmasına rağmen uzlaşma kapsamında olmayan suçlardan bazıları aşağıdaki gibidir:

  • Cinsel saldırı
  • Reşit olmayanla cinsel ilişki
  • Cinsel taciz
  • Nitelikli hırsızlık
  • Hırsızlık
  • Mala zarar verme
  • Hileli iflas
  • Dolandırıcılık
  • Nitelikli dolandırıcılık
  • Taksirli iflas

Şikâyete bağlı suçlar ile ilgili olarak bilinmesi gerekenlerden biri de hüküm kesinleşene kadar şikâyetten vazgeçme hakkının şikayetçiye tanındığıdır. Vazgeçme cezayı bütün sonuçları ile ortadan kaldırmaktadır.

Şikâyete Bağlı Olmayan Suçlar Nelerdir?

TCK’da şikayete bağlı olmayan suçlardan bazıları şunlardır:

Takibi şikâyete bağlı olmayan suçlar söz konusu olduğunda Türk Ceza Kanunu’nda gerekli düzenlemelerin yapıldığı görülmektedir. Bu tür suçlar için şikâyetin gerçekleşmesine gerek görülmez.

Hukuk kuralları ile toplum düzeninin sağlanmaya çalışıldığı görülür. İnsanlar bir arada yaşarken çeşitli kurallara uymak zorundadır. Kanun koyucu bu nedenlere bağlı olarak da düzenin sağlanması için hukuk kurallarını oluşturur.

Kişiler ya da kurumlar arasında ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklar karşısında ya da bir suç işlendiğinde bunun yaptırımlarının olduğu görülür. Suça istinaden belirlenen cezalar içinse hukuk kurallarına gerek duyulur.

Kişi bir suç işlediğinde mahkemelerce yargılanır. Bir suça istinaden ceza aldığında ise cezasının çeşitli biçimlerde infaz edildiği görülür. Suçun niteliğine, kişinin yaşına bağlı olarak verilen cezalarda da farklılıklar olur. Ayrıca bazı hukuki uygulamalardan da davalar sırasında yararlanılabilir.

Bazı suçlar işlendiğinde toplumun bundan direkt olarak etkilendiği düşünülür. Toplumun zarar görmesini istemeyen devlet ise onu koruma altına almak zorundadır. Bundan dolayı da kurumları vasıtası ile toplumun haklarının koruyucusu olarak devlet görev yapar.

Takibi şikâyete bağlı olmayan suçlar söz konusu olduğunda toplum menfaatlerinin dikkate alındığı görülür. Bu suçlarda devleti temsilen savcılık makamı iddia makamı olarak görev yapar. Savcılık makamı kamunun temsilcisi olurken onun haklarını devlet adına korumakla görevlendirilir. Bazı suçlar için şikâyet gerekli olmadan savcılık resen soruşturma başlatır.

Savcılığın kendiliğinden harekete geçtiği bu tür suçlar için şikâyete tabi olmayan suçlar tanımlaması kullanılır. Savcılık gerekli soruşturmayı yaptıktan sonra bir iddianame hazırlayarak kamu davası açar.

Bu tür suçlar açısından bilinmesi gerekenlerden biri de mağduriyetin giderilmesi için dava açıldığıdır. Mağdur edilen kişi şikâyette bulunmasa dahi savcılığın gerek görmesi durumunda dava açılır. Bu suçlar açısından da zamanaşımı süresinden söz etmek gerekli olur. Suçun türüne göre farklılık gösteren dava zamanaşımı süresi her suç için ayrıdır.

Şikâyete bağlı suçlar için bilinmesi gereken zarar görenin ya da mağdurun soruşturma ve ceza muhakemesinin gerçekleşmesi için şikâyet yolunu tercih etmesi gerektiğidir. Şikâyet hakkını kullanan kişinin gerçek ya da tüzel kişi olabilmesi mümkündür.

Kişi haklarından biri olan şikâyet hakkının kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardan biri olduğu görülür. Şikâyet yapılacağı zaman kişinin bizzat kendisi bu fiili gerçekleştirir. Tüzel kişiler için şikâyet söz konusu olduğunda ise yetkili organın hukuki süreci başlatması gerekmektedir.

Şikayete Bağlı Suçlarda Zamanaşımı

Şikâyete bağlı suçlar için şikâyet süresi bulunur. Mağdur fiili ve faili öğrenmesinin ardından 6 aylık süre içerisinde şikâyet başvurusu yapmalıdır. Hukuki açıdan en hafif suç dahil olmak üzere şikâyete bağlı suçlar için dava zamanaşımı süresi 8 yıl olarak belirlenmiştir.

Şikayetten Vazgeçme

Şikâyete bağlı suçlar için şikâyetten vazgeçme hakkının kullanılması durumunda soruşturma aşamasına geçilmişse takipsizlik kararı verilir. Şikâyetten vazgeçme kovuşturma aşamasında gerçekleştiğinde ise kamu davasının düşmesi ile sonuçlanmaktadır.

Takibi şikâyete bağlı olan bütün suçlar için uzlaştırma prosedürlerinin uygulanabilmesi mümkündür. Bu sebeplerle de şikâyet gerçekleştiğinde mahkeme öncesinde uzlaşma yasası kapsamında konu ele alınır.

Hukuk Mahkemesindeki Hakların Saklı Tutulması

Şikayete bağlı suçlarda, sahip olunan şikayet hakkından vazgeçilmesi mümkündür. Ancak, şikayet hakkından vazgeçilmesi şikayete bağlı suçlara ilişkin açılabilecek olan hukuk davalarından da vazgeçildiği anlamına gelmemektedir. TCK m.73/7’de:

Kamu davasının düşmesi, suçtan gören kişinin şikayetten vazgeçmiş olmasından ileri gelmiş ve vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamış ise artık hukuk mahkemesinde de dava açamaz.

şeklinde belirtildiği üzere; şikayete bağlı suçlarda şikayet hakkının kullanılması zorunluluğu hukuk davalarını kapsamamaktadır.

Bir yorum yaz