Vesayet Nedir? Vasi Ne Demek?

Last Updated on 29 Ekim 2021 by Okyanus Hukuk

Vesayet Nedir Vasi Ne Demek

Vesayet olarak adlandırılan kavram reşit olduğu halde belli kısıtlamaları bulunanlar söz konusu olduğunda kullanılır. Bunun yanı sıra anne-babası ile velayet ilişkisi söz konusu olmayan çocukların reşit olmamaları durumunda vasileri ile aralarında kurulan malvarlığı haklarının korunması için ortaya çıkan bir ilişkidir.

Vesayet nedir merak edildiğinde bu tür bir uygulamanın birçok nedenden dolayı yapıldığı görülmektedir. Kişilere vasi atanacağı zaman bunun çeşitli nedenleri olabilmektedir. Vesayet altına alınacak kişilere vasi tayin edilmesi gerekli olur.

Vasi Nedir?

Vasi kanunda öngörülen vesayet organlarından biridir. Türk Medeni Kanunu’na göre vesayet organları, vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardır.

Vasi, en yalın hali ile velayet altında bulunmayan küçüklerin, sulh hukuk mahkemesi tarafından alınan karar ile kısıtlanmış kişilerin, 1 yıl ve daha uzun süre hapis cezası almış kişilerin mal varlığını ve kişilik haklarını korumak ve yönetmek amacı ile atanan kişidir. Vesayet ilişkisi kanunda gözetilen bazı hallerde mahkeme tarafından re’sen gözetilirken bazı hallerde başvuru ile mahkeme atamaktadır.

Velayet Nedir?

Velayet, Türk Medeni Kanunu’nun 335-351. maddeleri arasında tertip edilmiştir. Bu kanuna göre koruma ve bakım yönünden muhtaç ve güçsüz olan çocukların bakımı, eğitimi çıkarlarının korunması bakımı ve temsili ve malvarlığının yönetimi gibi ihtiyaçlarının giderilmesi için velayet bakımından görevli anne ve babaya yüklenen sorumluluktur.

Bu kurumun amacı bakım yönünden güçsüz olan çocukları bağımsız bir birey haline getirmektir. Evlilik birliği içerisinde doğan çocuklar anne ve babanın ortak velayeti altındadır.

Boşanma halinde ise mahkeme velayeti anne veya babaya vermektedir, her somut olay kendi içerisinde değerlendirilerek küçüğün üstün menfaatini göze alan hakim içinde bulunan tüm durumları değerlendirerek küçüğün velayetini anne veya babaya vermektedir.

Hakim hükmünü açıklarken tarafların ekonomik, sosyal, eğitim, iş ve hayat yaşantısı gibi durumları göz önünde bulundurarak karar vermektedir.

Vesayet Nedir?

Vesayet kişinin malvarlığı haklarının yanı sıra kişilik haklarının korunması yönünde de yapılan bir uygulamadır. Kişilere vasi tayin edilebilmesi için bazı koşulların sağlanması gerekmektedir. Küçük yaşta olunması vasi tayin edilmesi için nedenler arasında yer alırken bunun dışında birçok nedenden ötürü kişilere vasi tayin edilebilir.

18 yaşın altında olan bireyler çocuk olarak kabul edilirler. Çocuklar bundan dolayı anne ve babalarının velayetinde bulunurlar. Anne ve babası ile velayet bağı olmayan çocuklar için vasi atanması gerekir. Çocuklara vasi atanacağı zaman vesayet davası açılması gerekli olur.

Vesayet altına alınan herkese bir vasi atanması zorunludur. Vesayet altına alınan küçüğün ya da kısıtlı olan kişinin hukuki haklarının yanı sıra malvarlığı ile ilgili menfaatlerinin korunması vasi sayesinde mümkün olur.

Vesayet Koşulları

Vesayet koşulları söz konusu olduğunda birçok sebebe bağlı olarak kişilere vasi atanması mümkündür. Çocukların 18 yaşın altında olması ve anne-babaları ile velayet ilişkisinin olmaması nedenlerden biridir. Bunun yanı sıra kişiye vasi atanması farklı birçok nedenle de olabilir.

Kişi 18 yaşından büyük olsa da birçok nedenle kısıtlamaya tabi olabilir. Kısıtlı olmasına yol açabilecek nedenlerden biri akıl sağlığının yerinde olmamasıdır.

Alkol ya da uyuşturucu madde bağımlılığı olan kişilerin vesayet altına alınması gerekli olabilir. Bu tür durumlarda kişinin ailesinin yanı sıra kendisini de darlık ve yoksulluğa düşürme tehlikesi içerisinde olması gerekir.

Kişinin bir suç nedeni ile hapis cezası alması özgürlüğünü bağlayıcı nitelik taşır. Kişi cezası infaz edilene kadar kısıtlı durumda kalacağından bu durumda da vasi atama işlemleri gerekli olabilir.

Kişinin engelli ya da ağır sağlık problemlerinin olması gibi nedenler vesayet davasının açılmasına yol açabilir. Bu tür durumlarda kişinin bilinci yerindeyse vasi tayin edilmesini kendisi de isteyebilmektedir.

Vasi Tayini Gerektiren Durumlar Nelerdir?

Vesayet kararı alınacağı zaman öncelikle hangi nedene bağlı olarak bu kararın alınmak istendiğinin belirlenmesi gerekir. Vasi atanmasının nedenleri arasında şunlar yer alır:

  • Yaşın küçük olması
  • Kısıtlılık hali
  • Hapis cezası alma durumu
  • Kişinin iradesi doğrultusunda vasi tayin etmesini talep etmesi

Vasi Tayini gerektiren durumlar

A.Yaşın Küçük Olması

Türk Medeni Kanunu’na göre velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır.

B.Kısıtlılık Hali

Mahkeme tarafından kişiye kısıtlılık kararı verilebilir, bu kararı mahkeme re’sen alabileceği gibi kişinin talebi üzerine kısıtlılık kararı alabilir bu haller;

1. Alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, savurganlık, kötü yaşama tarzı, kötü yönetim hali

Türk Medeni Kanunu’na göre savurganlığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı veya malvarlığını kötü idare etmesi nedeniyle kendisini veya ailesini darlık veya fakirliğe itme tehlikesine yol açan ve bu yüzden devamlı suretle korunmaya ve bakıma muhtaç olan ya da başkalarının güvenliğini tehdit eden her ergin kısıtlanır.

İlgili kanun maddelerine göre yine kişinin savurganlığı, alkol veya uyuşturucu madde kullanımı ya da malvarlığını kötü yönetmesi tek başına kısıtlılık kararı verilmesi için gereken şart değildir. Ayrıca kişinin bu yaşam biçimi yüzünden kendisini veya ailesini darlığa, yoksulluğa düşürme tehlikesi bulunmalıdır.

2. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı olması hali

Türk Medeni Kanunu madde 405’e göre akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen veya korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gereken ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan her ergin kısıtlanır.

Söz konusu kanuna göre kişinin sadece akıl hastası veya akıl zayıflığı olması kısıtlama kararı için tek başına yeterli olmamakta ayrıca kişinin akıl hastalığı veya zayıflığı yönünden işlerini görememesi veya koruma ve bakım için başka birine ihtiyaç duyması ya da söz konusu durum yüzünden başkalarının güvenliğini tehlikeye sokması gerekir.

3. İstek üzerine vesayet

Yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat eden her ergin mahkemeden hakkında kısıtlama kararının alınmasını isteyebilir.

4. Özgürlüğü kısıtlayıcı(bağlayıcı) ceza hali

Bir yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkum olmak kısıtlama sebebidir. Hangi cezadan olursa olsun bir yıldan fazla özgürlüğü bağlayıcı bir ceza alınması sonucu kişinin fiil ehliyeti kısıtlanır.

Vesayet Altına Alma

Vesayet altına alma işlemi yapılırken izlenmesi gereken yollar bulunur. Öncelikle bilirkişi raporu aracılığı ile kişinin sağlık durumunun belirlenmesi gerekir. Kişinin kendisi vesayet altına alınmak istediğinde bu durumda hâkim kendisini dinlemek isteyecektir.

Bireyin vesayet altına alınması kendisini dinlemeden yapılamamaktadır. Kişinin sağlık problemleri nedeni ile kısıtlı olması durumunda ve kendisini ifade edemeyecek halde ise bu durumda sağlık raporunun dikkate alınması gerekir.

Vesayet Davası Hangi Mahkemede Görülür?

Vesayet makamı olarak görev yapan kurum Sulh Hukuk Mahkemesi’dir. Bu konuda denetleme makamı ise Asliye Hukuk Mahkemesi olmaktadır.

Vesayet davası açılacağı zaman mahkemeye dilekçe verilmesi gerekli olur. Bu tür davalar için görevli mahkeme yerleşim yeri mahkemesidir. Çocuğun ya da kısıtlı bulunan kişinin yerleşim yeri mahkemesine müracaat edilmesi gerekmektedir.

Vesayet davası açılacağı zaman yetkili mahkeme yerleşim yeri mahkemesi olurken görevli mahkeme ise Sulh Hukuk Mahkemesi’dir.

Vesayet makamından bazı konularda izin alınarak hareket edilmesi gerekir. Vasi olarak atanan kişilerin her konuda bağımsız davranamadığı görülür. Bazı işlemlerin gerçekleştirilebilmesi Sulh Hukuk Mahkemesi’nden izin alınması ile mümkün olmaktadır.

Taşınmazlarla ilgili bir işlem yapılacağı zaman mahkeme izni gerekir. Taşınmazın alınıp satılması ya da ayni hakların taşınmaz üzerinde kullanılması gerektiğinde mahkemeye başvurulur.

Kambiyo taahhüdü altına girileceği zaman ya da ödünç alıp verme işlemlerinde de mahkemeye başvurulur. Miras paylaştırılması, vesayet altındaki kişinin yerleşim yerinde değişiklik olması, vesayet altındaki kişinin eğitim ya da sağlık kurumu gibi bir yere yerleştirilmesi gibi durumlarda Sulh Hukuk Mahkemesi’nden izin alınarak hareket edilir.

Bazı durumlarda da vasiyet altında bulunan kişi ile ilgili olarak vesayet makamından alınan izinlerin ardından denetim makamından da izin alınması gerekir. Denetim makamı olarak adlandırılan merci ise Asliye Hukuk Mahkemesi’dir. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne müracaat edilerek izin alınır.

Vesayet altındaki kişi evlat edinilecekse ya da kendisi evlat edinecekse mahkeme izni gerekir. Vesayet altındaki kişi vatandaşlığa girecek ya da çıkacaksa da izin almak icap etmektedir. Vesayet altında olan bireyin kişisel sorumluluk içeren bir ortaklığa girmesi durumunda da izin alınır.

Bunun yanı sıra ömür boyu gelir veya aylık bağlamaya ilişkin olarak bir sözleşme yapılacağı zaman da denetleme makamının iznine gerek duyulur. Miras sözleşmesi yapılacağı zaman, vesayet altındaki kişi ile vasi arasında sözleşme yapılacağı zaman izin almadan hareket edilememektedir.

Vesayet Makamı Nedir?

Vesayet makamı vesayete alınan kişi ile ilgili olarak belli dönemlerde inceleme yapar. İncelemedeki amaç suiistimallerin engellenmesidir. Bundan dolayı da vasi belli dönemlerde vesayet makamına gerekli raporları ve hesapları sunar.

İncelemeye tabi tutulan rapor ve hesaplar gerekli görülmesi durumunda reddedilebilir. Vesayet makamının gerekli görmesi halinde ise çeşitli önlemlerin alınabilmesi mümkün olur. Vasi, yetkili vesayet dairelerinden izin almadan bir işlem gerçekleştirdiğinde daha sonra Sulh Hukuk Mahkemesi ve Asliye Hukuk Mahkemesi’ne başvurup bu işlemleri onaylattığında hukuki geçerlilikten söz edilebilir.

Vesayetin Sonlanması

18 yaşın altında olan çocuklarda vesayet uygulamasının sonlanması erginlikle birlikte olur. Bu durumda vesayet hakkı kendiliğinden son bulacaktır. Kişi hapis cezası nedeni ile vesayet altında bulunuyorsa bu durumda da cezasının infazının sona ermesi ile birlikte kendiliğinden ortadan kalkar.

Kısıtlı bulunan diğer kişiler üzerindeki vesayetin kalkması ise vesayet makamının karar vermesi ile mümkün olur. Vasilik görevinin uzatılmadığı durumlarda sürenin dolmasının ardından bu görev kendiliğinden sona ermektedir.

Vesayet Makamının Görevleri Nelerdir?

Vasi olarak adlandırılan kişilerin görevlerini tam olarak yerine getirmedikleri durumlar da söz konusu olabilir. Vasi, görevini aksattığında ya da yetkilerini kötüye kullandığında vesayet makamı tarafından görevden alınabilmektedir.

Ayrıca vesayet makamı vasinin görev yapmadaki yetersizliğine bağlı olarak vesayet altındaki kişinin menfaatlerinin tehlikeye düştüğünü düşünürse bu durumda vasiyi görevden alabilmektedir. Bunun yanı sıra vesayet altındaki kişinin ayırt etme gücünün olması durumunda vasinin görevden alınmasını talep edebilir. Vesayet altındaki kişinin dışında konuyla ilgili olan kişiler de bu tür bir talebi gerçekleştirebilmektedir.

Vesayet makamı vasi ile ilgili olarak başka bir yoldan görevden alınmayı gerektirecek nedenleri öğrendiği takdirde kendiliğinden harekete geçme yetkisi olan taraftır. Bundan dolayı da resen görevini yerine getirebilir. Bu durumda vesayet makamının araştırma yapması zorunludur. Ayrıca vasinin de dinlenmesi gerekir.

Vesayet makamı ile ilgili olarak alınabilecek tedbirler arasında geçici olarak işten el çektirme ve kayyum atama işlemleri de bulunur. Vesayet makamının yetkileri arasında vasinin mallarına el koymak ya da tutuklanmasını talep etmek de bulunur.

Vesayet makamının görevleri arasında vasinin uyarılması ya da görevden alınması gibi tedbirler olabileceği gibi vesayet altındaki kişinin korunması ile ilgili olarak da diğer önlemleri almakla sorumludur.

Vasinin Görevinin Sona Ermesi

Vasi olarak atanan görevlinin görevi sona erdiğinde son raporları ve kesin hesabı vesayet makamına teslim etmek zorundadır. Ayrıca vasi malvarlığını vesayet altındaki kişiye ya da mirasçılarına teslim etmek üzere hazır bulundurur. Yeni bir vasi atanmışsa bu durumda evrakları yeni vasiye teslim eder.

Konu İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular


Kimler Vasi Olamaz?

Vasiliğe engel olan durumlar TMK madde 418’ de belirtilmiştir. Kanuna göre; Kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayata sahipler, menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaati ile önemli ölçüde çatışanlar veya onunla düşmanlığı bulunanlar, ilgili vesayet daireleri hâkimleri vasi olarak atanamazlar.

Vasi Olunca Ne Olur, Vasi Hangi Haklara Sahiptir?

Vasi, hakkında kısıtlılık kararı alınmış ve mahkeme tarafından vasi atanmış kişinin malvarlığını yönetir ve kişinin kişilik haklarına zarar gelmesini önlemek amacıyla kişi adına her türlü hukuki işlemi yapabilme yetkisine sahiptir. Şu öncelikle dikkate alınmalıdır ki vasi, vesayeti altına aldığı kişinin menfaatine olan işlemleri yapabilir. Bununla birlikte kişinin malvarlığını azaltmayı amaçlayan işlemleri yapamaz. Bağışı bu konuda örnek verebiliriz.

Vasilik Kararı Ne Zaman Çıkar?

Vasilik kararı, kısıtlılık kararının çıkmasının sebebine bağlı olarak süresi değişmektedir. Örneğin Akıl zayıflığı, ya da engellilik nedeni ile vasi atanması talebinde mahkeme heyet raporu isteyebilmektedir. Tüm bu şartlara göre 2 ile 6 ay arasında değişmektedir.

Vasilik Nasıl Düşer?

Vasinin ölümü, fiil ehliyetini yitirmesi ya da mahkeme tarafından süre bağlanmış ise sürenin dolması ile ya da vasinin görevden alınma sebebi oluşur ve görevden alınırsa vasilik görevi sona erer. Vasinin görevden alınması sebepleri ise TMK madde 483’de sayılmış olup buna göre Vasi, görevini ağır surette savsaklar, yetkilerini kötüye kullanır veya güveni sarsıcı davranışlarda bulunur ya da borç ödemede acze düşerse, vesayet makamı tarafından görevden alınır.

Bir yorum yaz