Uluslararası Suçlarda Hukuka Uygunluk Nedenleri

Kişilerin işlediği her türlü suç unsuru bulunan eylemde, bazı kurallar çerçevesinde hukuka aykırı olmaktan çıkaran unsurlar bulunur. Bu unsurlar “hukuka uygunluk nedenleri” olarak adlandırılır.

Uluslararası ceza mahkemeleri kapsamında da mahkemenin yargı kapsamına giren uluslararası suçlarda hukuka uygunluk nedenleri vardır. Uluslararası Ceza Mahkemesi Kanunu’nun 33. Maddesinde 3 şekilde uygunluk nedenleri açıklanmaktadır.

  • Amirin emrini yerine getirme
  • Meşru savunma
  • Zorunluluk hali

Uluslararası suçlarda hukuka uygunluk nedenleri şikâyet için, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM)’ye başvurulabilir. Uluslararası Ceza Mahkemesi; savaş suçları, insanlık suçları, soykırım suçları ve saldırı suçlarıyla ilgilenen uluslararası bir mahkemedir. Uluslararası mahkeme; devletleri yargılayamaz. Mahkemenin yargılayacağı, sadece taraf olan ülkenin vatandaşıdır.

Uluslararası mahkeme; taraf ülke devletlerinin sınırları içinde kalan ya da sadece bir taraf ülke vatandaşınca işlenen suçlara bakmaktadır. Diğer yandan taraf olmayan bir ülke de uluslararası mahkemeyi, belli bir suç için yetki vererek dava görülebilmektedir.

Uluslararası mahkeme yargı organları; başkanlık, temyiz, yargılama, ön-yargılama, savcılık bürosu ve yazı işleri bürosundan oluşmaktadır.

Amirin Emrini Yerine Getirme Nedir?

Uluslararası suçlarda hukuka uygunluk nedenleri kısaca; amirin emrini yerine getirme, meşru savunma ve zorunluluk hali olarak adlandırılabilir. Uluslararası suçlarda hukuka uygunluk nedenleri arasında bulunan amirin emrini yerine getirmek, kişinin suçtan kaçması için yeterli değildir.

Maddeye göre eyleme dökülen bir suç; hükümet, askerî ya da sivil üst makam emrine uyan kişinin işlemesi, kural gereği kişinin cezadan kaçmasına olanak tanımamaktadır.

Cezai sorumluluk almamak için;

  • Suçu işleyen kişinin; hükümet ya da üst mevkiinin emirlerine zorunlu uyması gerektiğinde
  • Suçu işleyen kişi, verilen emrin kanuna aykırı olduğunu bilmemesi durumunda
  • Verilen emrin aleni şekilde kanunsuz olmaması durumunda

Uluslararası suçlarda hukuku uygunluk nedenleri şartları için bu üç maddenin üçünün de aynı anda yaşanıyor olması gereklidir.

Meşru Savunma Nedir?

Uluslararası suçlarda hukuka uygunluk nedenleri içinde olan meşru savunma, kişinin; kendisi ya da bir başkası için hak kazanılmasına karşı yapılan ya da yapılması kesinleşmiş, haksız saldırıyı savuşturmak için kendini savunma şeklidir. Uluslararası Ceza Mahkemesi Kanunu’nda bu durum, 31/1-c maddesinde belirtilmiştir. Meşru müdafaanın oluşabilmesi için, bazı koşulların oluşması gereklidir.

  • Saldırının bir insan tarafından gerçekleştirilmesi gerekir.
  • Saldırı, mağdura ya da üçüncü bir şahsa yönelik olmalıdır.
  • Hakkın kazanılması adına meşru savunma yapılmalıdır.
  • Meşru savunma, eğer kaçınılacak bir durum yoksa son çare olarak düşünülmelidir.
  • Savunma, saldırının karşılığı olarak yapılmalıdır.
  • Dengede oran sınırı aşılmamalıdır.
  • Savunma ve saldırı aynı anda gerçekleşmelidir.
  • Kendini savunacak gücü ya da yeteneği olmayanlara karşı yapılan saldırılarda da meşru savunma yapılabilir.
  • Saldırının gerçekten oluşması ya da tekrar etmesi muhakkak gözüyle bakılan bir saldırı olmalıdır.

Zorunluluk Hali Nedir?

Kişinin; bilmeden neden olduğu bir tehlike karşısında, kendini ya da başkasını korumak için, suç oluşturacak şekilde bir eylem yapması, zorunluluk hali olarak adlandırılmaktadır.

Uluslararası Ceza Mahkemesi Kanunu’nun 31/1-d maddesi uyarınca; gerçekleştiği iddia edilen eylem için, kendi ya da bir başka kişiye karşı, ölüm veya fizikî zarar verebilecek şekilde meydana gelen bir baskıyı önlemek için, gelecek zarara göre daha fazla zarara yol açmayı istemeden, tehlikeyi önlemek adına, dengede orantılılık ilkesine uyan kişi, ceza almaz.

Zorunluluk hali oluşması için gerekli şartlar:

  • Meşru savunmaya benzer şekilde tehlikenin devamlılığı
  • Cezanın alınmaması için gelecek tehlikenin karşı tarafı kesin bir zarara uğratması
  • Kişi, tehlikenin oluşmasına bilerek mahal vermemelidir.
  • Korunan değer ile zarar verilen değer arasında denge orantısı olmalıdır.

Uluslararası suçlarda hukuka uygunluk nedenleri, durumundan şikayetçi olan kişiyi savunacak iyi bir ceza avukatı tarafından tüm değerleriyle incelenerek savunulmalıdır.

İlgili Yazılar

Bir yorum yaz