Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Nedir?

Last Updated on 15 Ekim 2021 by Okyanus Hukuk

fazla çalışma (mesai) ücreti nedir, nasıl hesaplanır

Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Nedir?

Fazla çalışma (fazla mesai), iş kanununun belirlediği sınırlarda ve şartlarda haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. 4857 sayılı İş Kanunu md.63’e göre; işçinin çalışma süresi haftada en çok kırk beş saat olarak tespit edilmiştir.

İş Hukukunu düzenleyen ve belirli kurallara bağlayan kanun İş Kanunudur. İş Kanununda düzenlenen hususlardan birisi de fazla çalışma (mesai) ücretidir. 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca bir haftada kırk beş saate kadar olan çalışmalar normal çalışma süresi olarak kabul edilirken ifade edilen sürenin üzerindeki çalışma süresi, fazla mesai olarak tanımlanır.

Fazla mesai ücretinin işçi lehine artırılması mümkündür fakat işçinin aleyhine olacak şekilde yasada ifade edilen asgari miktarın altına düşürülmesi mümkün değildir. Bunların yanı sıra bu hususta üst sınır da bulunur. Bu azami sınıra göre bir işçinin fazla mesai süresi bir sene içinde iki yüz yetmiş saati aşamaz. Fakat yine de senelik iki yüz yetmiş saatin üzerinde mesai yapıldı ise bu halde de işçi fazla çalışma (mesai) ücretine hak kazanabilir. Zira yasa işçinin aleyhine yorumlanamaz.

  • Fazla mesainin yanı sıra fazla saatlerle çalışma da önemlidir. Fazla mesai ile fazla saatlerle çalışma arasında ücret hesap edilirken birtakım farklılıklar bulunur. Bir işçinin iş sözleşmesinde haftada kırk saat çalışacağı saptanmış ancak işçi fazla çalışarak bu süreyi kırk beş saate tamamlamışsa buna fazla saatlerle çalışma denir. Yani kırk beş saatin üzerine çıkıldığından fazlalık kısım fazla çalışma olarak isimlendirilir. Bu doğrultuda kırk beş saate kadar olan çalışma süresi için farklı zamlı ücret hesabı yapılır, kırk beş saati aşan süre için farklı oranda zamlı ücret hesabı yapılır.

Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Fazla çalışma (mesai) de bulunan işçi, fazla çalışmasının karşılığını farklı şekilde değerlendirebilir. İster fazla çalışmasının karşılığını ücret olarak talep eder isterse de serbest zaman olarak değerlendirebilir. Fazla çalışma (mesai) ücreti hesaplanırken ilk olarak, fazla çalışmanın varlığı tespit edilir. Bunun için işçinin bir hafta süre ile çalıştığı toplam mesai süresinin kırk beş saati aşıp aşmadığı tespit edilir. Ancak burada ihmal edilmemesi gereken önemli bir husus bulunur. Bu husus ise; “denkleştirme” kapsamında yapılan fazla mesai söz konusu ise bu çalışmanın fazla mesai olarak değerlendirilmesi söz konusu değildir. İşçinin izin alarak ya da rapor sunarak çalışmadığı zamanların denkleştirmeye tabi tutulmayacağı da bilinmelidir. Tüm bu hususlar değerlendirilir ve söz konusu işçiye ait geçerli bir fazla çalışma durumu varsa hesaplama sürecine geçilir.

Normal Fazla Çalışma Hesabı

İş Kanunu madde 41, fazla çalışma (mesai) hususunda esas teşkil eden maddedir ve burada fazla çalışma ücretinin hesaplanması ifade edilmiştir. Bu ifadeye göre şayet işçi normalde de haftada kırk beş saat mesai sarf eden bir işçi ise fazla mesai saat ücreti, çalışılan her saat başına normal saatlik ücretinin %50 fazlasıdır. Şayet işçi haftalık kırk beş saatin altında bir süre ile çalışıyorsa bu durumda kırk beş saate kadar fazla çalışmış olduğu her saat adına &25 zamlı ücrete tabi olur. Kırk beş saati aşan her saat içinse %50 fazla ücrete hak kazanır. İfade edilen zamlı ücret oranları nispi emredici özelliktedir. Dolayısıyla işçi ve işverenin iş sözleşmesinde fazla çalışma (mesai) ücreti bu oranların üzerinde de belirlenebilir fakat işçi aleyhine olacak şekilde daha düşük oranlarda belirlenmesi mümkün değildir.

Zorunlu Sebeple Fazla Çalışma Hesabı

Fazla mesai sürelerine ilişkin kurallar genellikle zorunlu sebeple fazla mesai hesabında da geçerli olmaktadır. Zorunlu sebeple fazla mesai hususunu ifade eden İş Kanunu madde 42 üzere zorunlu nedenle fazla mesai ücreti İş Kanunu madde 41 gereği belirlenir. Dolayısıyla normal fazla mesai ücreti hesabı ile zorunlu fazla mesai ücreti aynı hesaplama ile belirlenir.

Kırk beş saat mesaide bulunan işçi zorunlu sebeplerle fazla çalıştırıldığı takdirde kırk beş saatin üzerinde fazla çalıştığı her bir saat için normal saatlik mesai ücretinin &50 sine hak kazanır. Haftalık normal mesaisi kır beş saatin altında olan işçilerde ise zorunlu sebep gereği fazla çalıştırıldığı takdirde kırk beş saati doldurana kadar çalıştığı her bir saat için normal mesai ücretinin %25 fazlasına hak kazanır. Kırk beş saati geçen her bir saat içinse normal saatlik mesai ücretinin %50 fazlasını alacaktır.

  • Bir işçi, işçi alacağı davası açmak suretiyle fazla çalışmış ve fazla mesaisinin karşılığı olan ücretini alamamış ya da bir kısmını alamamış ise fazla mesai ücretini talep etme hakkına sahiptir.

Fazla Çalışma (Mesai) Serbest Zaman Hesabı

Makalenin girişinde izah edildiği üzere işçi isterse fazla çalışmasının karşılığını serbest zaman olarak da talep edebilir. Fazla çalışma (mesai) serbest zaman hesabı yapılırken de kırk beş saat baz alınır. Kırk beş saati geçen çalışmalar için işçi her bir fazla çalışma saatine karşılık bir başka zaman kullanmak üzere bir buçuk saat serbest zaman kazanır.

İşçi şayet kırk beş saatin altında çalışıyor ve fazla çalışarak bu süreyi kırk beş saate tamamlıyorsa yani fazla süreli çalışıyorsa arada geçen her bir saat için bir saat on beş dakika serbest zamana hak kazanır. Kırk beş saati geçen süre içinse yine saat başına bir buçuk saat serbest zaman hakkına sahiptir.

İşçinin fazla çalışmasına verilecek karşılığın ücret mi serbest zaman mı olacağı işçinin tasarrufuna bırakılmıştır. İşçi isterse artırılmış serbest zaman olarak isterse de zamlı ücret olarak kullanma hakkına sahiptir. Dolayısıyla işverenin bu seçime müdahale etmesi ya da işçiyi zorlaması söz konusu değildir. Genel olarak ifade edilen fazla çalışma (mesai) ücreti hesabı bu şekildedir. Fakat bu izahatlar oldukça yüzeysel kalır. Zira her bir olay somut verileri ile birlikte değerlendirilmelidir.

Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Hukuki Danışmanlık

İfade edildiği üzere fazla çalışma (mesai) ücreti işçiler için oldukça önemlidir. Uygulamada çoğu kez işverenlerin, işçilerin fazla mesailerine karşılık hak edilen ücreti ödemediği ya da ödemesi gereken tutarı gereğinden daha az ödediği görülür. Bu itibarla fazla çalışma (mesai) ücretinin doğru biçimde hesap edilmesi önem taşır. İşçiler genellikle işverenine karşı zayıf durumda olduklarını düşündükleri için hakları olan fazla mesai ücreti üzerinden yapılan haksızlıkları görmezden gelmektedir. Fakat İş Hukukuna hakim uzman bir avukat ile birlikte yasal prosedürün işletilmesi ile hak edilen ücret rahatlıkla alınabilmektedir.

İşçi ile işveren arasındaki iş akdinin sonlanmasının ardından işçi alacağı davası açmak suretiyle de fazla çalışma (mesai) ücreti geçmişe dönük talep edilebilir. Talep edilen ücretin hukuk yolu ile alınabilmesi ve bu sürecin hızlı ve sağlıklı biçimde ilerlemesi için yetkin bir İş Hukuku avukatı nezaretinde hareket etmek oldukça isabetli olacaktır. Fazla çalışma (mesai) hesabında işçilerin lehine olan ancak işçinin kolaylıkla bulamayacağı birçok mevzuat hükmü bulunabilir. Bu itibarla profesyonel bir iş hukuku avukatı, İş Hukukundaki müktesebatı ve deneyimi ile tüm unsurları gözden geçirecek ve yargılamanın müspet netice ile tezahür etmesi adında en sağlıklı yolları işletecektir.

Bir yorum yaz